Alcohol
Wat zegt de wet?
En met welke wetten hebben we te maken?
Er zijn een aantal wetten en regels die gelden bij het schenken, verkopen en gebruiken van alcohol:
- De Alcoholwet: regels rondom verkoop van alcohol
- De Wegenverkeerswet (WVW): regels over wel en niet rijden met een slok op
- De Wetboek van Strafrecht (WvSr): straffen bij misbruik
- De Reclamecode voor Alcoholhoudende dranken (RvA): regels rondom reclame maken voor alcohol
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving van de Alcoholwet bij alcoholverstrekkers en in de openbare ruimte. Daarbij ligt de focus vooral op de naleving van de leeftijdsgrens van 18 jaar en lokale regels. De NVWA houdt toezicht op andere onderdelen, zoals prijsacties en de naleving van de leeftijdsgrens bij online alcoholverkoop. Boa’s (buitengewoon opsporingsambtenaren) voeren dit namens de gemeente uit.
De Alcoholwet
De Alcoholwet telt 49 artikelen. Het gaat te ver om die hier allemaal te behandelen. Tenzij je dat graag wilt! Volg dan de link hieronder naar de wettekst.
We noemen hier de -voor het examen- belangrijkste geboden en verboden uit de wet:
Type vergunning:
- Je mag alleen alcohol schenken en verkopen wanneer je hiervoor een vergunning hebt. Die kun je (als je aan de voorwaarden voldoet: les 1) aanvragen bij de gemeente. Bekijk hiervoor goed de APV (Algemene Plaatselijke Verordening) in jouw vestigingsplaats.
- Werk je in een horecabedrijf, dan mag je geen drank (ook geen flessen) aan gasten verkopen voor consumptie elders.
- Werk je in een slijterij, dan mag je niet zomaar alcohol voor consumptie ter plekke verkopen. Proeven mag overigens wel.
Leeftijd:
- Je mag geen alcohol schenken of verkopen aan personen onder de 18 jaar. Je bent daarnaast verplicht om een legitimatie te vragen als de persoon niet onmiskenbaar ouder is dan 18 jaar.
- Het CBL (Centraal Bureau Levensmiddelen) heeft voor levensmiddelenhandel (supermarkten en borrelshops) deze leeftijdsgrens om te legitimeren verhoogd naar 25 jaar. Dus als je niet zeker weet of iemand 18 jaar is, moet je tot zijn 25e jaar om een identiteitskaart vragen. Leeftijd schatten is namelijk erg lastig. Zo voorkom je lastige situaties bij de kassa.
- Je mag geen alcohol verstrekken aan personen van wie je weet dat zij de alcohol geven aan personen onder de 18 jaar. Dat heet indirecte verstrekking.
- Als je niet zonder twijfel weet of iemand ouder is dan 18 jaar, dan ben je verplicht hem te legitimeren aan de hand van een: ID-kaart, paspoort, rijbewijs of Nederlands reisdocument voor vreemdelingen. Andere documenten zijn niet toegestaan.
- Leeftijdsgrenzen moet je duidelijk communiceren.
- In de slijterij of het horecabedrijf waar alcohol wordt verstrekt, mogen gedurende de openingstijden geen personen jonger dan 16 jaar werkzaam zijn.
Onder invloed zijn:
- Je mag geen personen toelaten of aanwezig laten zijn die duidelijk dronken of onder invloed zijn van drugs.
- Zelf mag je ook niet aanwezig zijn of werken als je dronken bent of onder invloed van drugs.
- Je mag ook geen alcohol schenken of verkopen als je een vermoeden hebt dat dit voor overlast zal zorgen.
Wegenverkeerswet
In de wegenverkeerswet staan de regels die voorschrijven wanneer je wel en niet mag rijden met alcohol op. Met alcohol op in het verkeer reageer je trager dan normaal. Dat kan gevaarlijke situaties opleveren.
Zo mag je uiteraard geen auto besturen als je onder invloed bent van stoffen (zoals alcohol) die de rijvaardigheid beïnvloeden.
Maar er zijn ook regels die zeggen hoeveel alcohol je maximaal in je bloed mag hebben tijdens het rijden:
- Voor ervaren bestuurders geldt:
- Bij een blaastest mag het alcoholgehalte in je adem niet hoger zijn dan 220 microgram per liter uitgeademde lucht.
- Het alcoholgehalte in het bloed mag niet hoger zijn dan 0,5 promille.
- Voor onervaren (minder dan 5 jaar rijbewijs) en jonge bestuurders (rijbewijs gehaald voor 18e en nog geen 7 jaar in bezit) geldt:
- Bij een blaastest mag het alcoholgehalte in je adem niet hoger zijn dan 88 microgram per liter uitgeademde lucht.
- Het alcoholgehalte in het bloed mag niet hoger zijn dan 0,2 promille.
Overigens is het ook strafbaar wanneer je een dronken persoon een auto laat besturen.
Wetboek van Strafrecht
Alcoholmisbruik wordt -terecht- gestraft. Welke straffen gelden voor alcoholmisbruik zijn vastgelegd in het Wetboek van Strafecht. Zo krijgt iemand die met een slok te veel op in de auto te stapt, een gevangenisstraf van maximaal 12 dagen of een verkeersboete in de eerste categorie (2026: maximaal € 550,-). Gaat hij of zij vaker in de fout, dan kunnen deze straffen snel oplopen. Er is hierbij ook een verschil of je een ervaren of nieuwe bestuurder bent (artikel 453).
Wanneer jij aan iemand, van wie je ziet dat hij of zij al teveel op heeft, alcohol verkoopt, ben je ook strafbaar. Dat geldt ook als je iemand (tegen zijn of haar wil) dronken maakt. Je kunt hiervoor maximaal 9 maanden cel of een boete in de derde categorie krijgen (2026: maximaal €11.000,-). Loopt iemand door dit misbruik blijvende schade op, of komt deze persoon te overlijden, dan kunnen deze straffen nog hoger worden (artikel 252).
Openbaar dronkenschap wordt beboet met maximaal 6 dagen cel, of een geldboete van de eerste categorie (artikel 426).
Geldboetes zijn in Nederland in 6 categorieën opgedeeld (2026):
Eerste categorie: €550,-
Tweede categorie: €5.500,-
Derde categorie: €11.000,-
Vierde categorie: €27.500,-
Vijfde categorie: €110.000,-
Zesde categorie: €1.100.000,-
Reclamecode voor Alcoholhoudende dranken (RvA)
Reclame maken voor alcohol mag niet zomaar. Je moet je houden aan de reclamecode voor alcoholhoudende dranken. Die regels veranderen iedere 2 jaar en kun je vinden op de website van STIVA, de handhaver van deze regels.
Je moet bij regels over reclame denken aan dat je alcoholreclame niet mag uitzenden op een tijdstip dat jongeren tv kijken of radio luisteren. Als je proeverijen organiseert, mag je geen grote kortingen geven.
Verantwoord gebruik en voorkomen van alcoholmisbruik
Voorkomen is beter dan genezen
“Geniet maar drink met mate” is niet zonder reden een veel gehoorde spreuk. We hebben al eerder gezien dat drankmisbruik leidt tot problemen.
Verantwoord omgaan met alcohol is beter. Dat betekent in de praktijk dat je met mate drinkt, maar ook dat je niet teveel tegelijk consumeert. Dat je niet dagelijks drinkt en ook niet als je bijvoorbeeld zwanger bent.
Er zijn diverse campagnes die verantwoord alcoholgebruik stimuleren. Eentje hiervan is M over wijn. Een campagne die verantwoorde wijnconsumptie stimuleert. Ook ex-gebruikers willen anderen helpen om een verslaving te voorkomen. Bekijk eens de vlog van Ritchie Pairun: ‘de Trekvlog’.
Alcoholmisbruik is het tegenovergestelde van verantwoord alcoholgebruik. Je herkent dit wanneer gasten veel en snel drinken. Alcoholmisbruik wordt vaak gelinkt aan agressie en geweld. Vaak ontstaan vechtpartijen wanneer de partijen te veel drank op hebben. Ook jongeren vormen een risicogroep. Het is stoer om ‘out’ te gaan door bier. Het zogenoemde ‘comazuipen’ of ‘binge drinking’ is populair, maar zeer schadelijk voor de gezondheid.
Een hulpmiddel om verantwoord gebruik te bevorderen en misbruik te voorkomen is het alcoholbeleidsplan. Hierin beschrijf je wat de regels zijn en hoe je die handhaaft. Daarbij leg je ook uit welke preventieve en reactieve maatregelen je neemt.
Preventieve maatregelen
Welke maatregelen kun je nemen om verantwoord alcoholgebruik te stimuleren? Preventie begint al bij de deur. Zorg voor goede huisregels omtrent alcoholgebruik, plaats de leeftijdsstickers meteen bij de deur en zorg voor goede deurcontroles.
In je bedrijf of winkel kun je zelf ook alcoholmisbruik voorkomen. Kleine praktische tips zijn: niet te vaak een rondje aanbieden en lege glazen net iets langer laten staan. Ook kun je ervoor kiezen om geen meters bier te serveren. In de slijterij kun je bijvoorbeeld een maximaal aantal te kopen flessen sterke drank voorschrijven om misbruik te voorkomen.
Bij het verlaten van je bedrijf, kun je vervolgens checken of de bewust onbeschonken bestuurder ook echt nog BOB is. Anders zou je voorzichtig je gasten kunnen voorstellen om met de taxi naar huis te gaan. Kijk hier voor info over de BOB campagne.
Reactieve maatregelen
Mocht het toch zo zijn dat je alcoholmisbruik vaststelt in je bedrijf of winkel, dan kun (en moet) je een aantal maatregelen treffen.
In de eerste plaats kijk je of je gast of klant aanspreekbaar is. Taxeren noemen we dat. Als hij aanspreekbaar is kun je vaak met instructies de situatie oplossen.
Als dat niet werkt, ‘verkoop je nee’ aan je gast of klant. Je schenkt of verkoopt hem of haar geen alcohol meer. Werkt dit alles niet, dan kun je overgaan tot verwijdering. Denk terug aan de gespreksmodellen in les 3.
Overigens heb je een zorgplicht tegenover je gasten en klanten. Heb je het vermoeden dat de gast naar huis wil rijden, stel dan ook nu voor om een taxi te bellen. Wil hij toch zelf rijden, geef dan aan dat je de politie belt. In zijn belang en dat van anderen. Je mag daarbij niet zijn sleutels afpakken.
Drugs
soorten, effecten en gebruik
Wat zegt de wet over drugs?
Opiumwet
Voor de wet vallen alcohol en tabak niet onder de Opiumwet. Deze wet is speciaal bedoeld om drugsgebruik te reguleren.
De (illegale) drugs worden verdeeld in softdrugs en harddrugs. In de Opiumwet staan een tweetal lijsten: Lijst I en Lijst II. In lijst I staan alle stoffen met een onaanvaardbaar risico (harddrugs), in lijst II staan stoffen met een lager risico (softdrugs). De gemeente handhaaft de Opiumwet.
In Nederland is het volgens de Opiumwet niet toegestaan om drugs te importeren en exporteren. Ook mag je drugs niet telen, verwerken en bewerken, verkopen, afleveren, verstrekken of vervoeren. Het maakt daarbij niet uit of drugs op Lijst I of Lijst II staan.
Maar omdat softdrugs minder schadelijk zijn voor de gezondheid dan harddrugs, gelden hiervoor andere regels. Coffeeshops kunnen onder strenge voorwaarden wiet en hasj verkopen. Zij worden daarvoor niet strafrechtelijk vervolgd. Dit is de essentie van het gedoogbeleid. Ook vervolgt het Openbaar Ministerie personen niet als zij kleine hoeveelheden softdrugs bezitten. Het gaat hier om:
- maximaal 5 gram cannabis (wiet, hasj);
- maximaal 5 hennepplanten.
Voor de verkoop van wiet en hasj moeten coffeeshops zich aan regels (de gedoogcriteria) houden. Het gaat hier om de AHOJ-GI- criteria. De volgende dingen mag een coffeeshop NIET doen:
- Afficheren, geen reclame maken voor drugs en coffeeshop.
- Geen Harddrugs verkopen.
- Geen Overlast voor de omgeving veroorzaken
- Aan Jongeren onder 18 jaar geen toegang verlenen en niets verkopen.
- Geen Grote hoeveelheden verkopen. De handelsvoorraad bedraagt max. 500 gram. Per persoon max. 5 gram softdrugs per dag.
- Alleen Ingezetenen van Nederland hebben toegang en mogen kopen.
- En geen Alcohol schenken. Dit laatste punt komt echter niet terug in die afkorting.
Verantwoord drugsgebruik bevorderen
een drugsbeleidsplan kan helpen
Een hulpmiddel om verantwoord gebruik te bevorderen en misbruik te voorkomen is het drugsbeleidsplan. Hierin beschrijf je wat de regels zijn en hoe je die handhaaft. Daarbij leg je ook uit welke preventieve en reactieve maatregelen je neemt.
Het is belangrijk dat je je medewerkers goed voorlicht en ze instrueert over hoe ze het beleid actief kunnen uitdragen en uitvoeren.
Voorkomen van drugsmisbruik
Preventieve en reactieve maatregelen
Bij preventieve maatregelen moet je denken aan maatregelen die ervoor zorgen dat drugs niet in jouw bedrijf of winkel komt.
Dat betekent dat je in de bedrijfsformule (inrichting) geen donkere afgelegen hoekjes creëert. Het is heel belangrijk dat je in de huisregels communiceert dat drugs niet zijn toegestaan in jouw bedrijf. Je kunt als extra maatregel ook stickers plakken.
Daarnaast kun je gasten in je bedrijf met posters en flyers attent maken op de risico’s van drugs. Ook hier geldt voorkomen is beter dan genezen:
Sommige bedrijven zetten in hun algemene voorwaarden en huisregels dat bezoekers voor bijvoorbeeld het toilet mogen worden gefouilleerd. Bezoekers die in zo’n bedrijf naar binnen gaan, moeten meewerken aan het fouilleren. Wil een bezoeker dat niet, dan kan het zijn dat hij het bedrijf moet verlaten.
Reactieve maatregelen neem je wanneer je drugsgebruik- en of drugshandel constateert in jouw bedrijf. Wanneer je ziet dat gasten onder invloed zijn van drugs, mag je ze niet binnenlaten in jouw bedrijf. Gasten die al binnen zijn, moet je vragen je bedrijf te verlaten. Dat ben je wettelijk verplicht. Hun aanwezigheid kan niet alleen voor hun risico’s opleveren, maar ook voor andere gasten. Wanneer je te maken krijgt met agressieve gasten die onder invloed zijn, is het belangrijk om geen geweld te gebruiken. Schakel in zo’n geval de politie in.
Jouw bedrijf kan ook gebruikt worden als afzetlocatie door dealers. Zij zijn op zoek naar klanten voor hun verkoopwaar. Dat is strafbaar. Maar los daarvan wil je niet dat dealers in jouw bedrijf rondlopen. Let daarom goed op als je mensen onopvallend ziet praten met gasten en mogelijke ‘transacties’ plaatsvinden. Schakel de politie in bij aanhoudende problemen.
Tabak
de stof, soorten, effecten en gebruik
Wat zegt de wet over tabak en roken?
Tabaks- en rookwarenwet
Roken in horecagelegenheden en andere openbare ruimtes als slijterijen en overige winkels is verboden. In de Tabaks- en rookwarenwet staat exact waar wel en niet gerookt mag worden. De NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) handhaaft de wet.
De overheid is van plan om de plekken waar nog meer niet gerookt mag worden uit te breiden naar bijvoorbeeld ook het terras bij een horecagelegenheid, maar ook bij scholen op het plein, ziekenhuizen en andere openbare gelegenheden. Zo wil de overheid een rookvrije generatie krijgen. In artikel 10.2 van de wet staan deze uitzonderingen op dit moment beschreven, maar die regel zal dus zeer waarschijnlijk aangepast gaan worden.
In de Tabaks- en rookwarenwet staat ook exact waar en wanneer je wel en geen tabak mag verkopen. Zo mag je net als bij drank en drugs geen tabakswaren verkopen aan jongeren onder de 18 jaar en dienen zij zich (als jij niet kunt vaststellen dat ze 18 jaar zijn) te legitimeren. Ook indirecte verstrekking is verboden.
Leeftijdsgrenzen dien je duidelijk te communiceren aan gasten en klanten en je mag tabaksproducten niet gratis verstrekken. Reclame maken is verboden.
Zoals al eerder aangegeven valt ook de e-sigaret (elektronische dampwaar) onder de Tabaks- en rookwarenwet. Vanaf 1 juli 2018 is het bereik van de wet uitgebreid en gelden deze regels ook voor de shisha-pen zonder nicotine.
Verantwoord tabaksgebruik
het rookbeleidsplan kan uitkomst bieden
Een hulpmiddel om verantwoord gebruik te bevorderen en misbruik te voorkomen is het rookbeleidsplan. Hierin beschrijf je wat de regels zijn en hoe je die handhaaft. Daarbij leg je ook uit welke preventieve en reactieve maatregelen je neemt.
Het is belangrijk dat je je medewerkers goed voorlicht en ze instrueert over hoe ze het beleid actief kunnen uitdragen en uitvoeren.
Voorkomen van misbruik
preventieve en reactieve maatregelen
Voorkomen dat iemand in jouw bedrijf toch een sigaret opsteekt, dat is het doel van preventieve maatregelen. Preventieve maatregelen kunnen zijn het communiceren in de huisregels over wat wel en niet mag binnen jouw bedrijf. Mag je roken op het terras? Zie je dat klanten sigaretten mee hebben, licht ze dan in over jullie rookbeleid.
Vanaf 27 september 2019 zijn speciale rookruimtes in de Horeca verboden. De Hoge Raad heeft dit beslist in een rechtzaak tussen CAN (Clean Air Now) tegen de Staat der Nederlanden.
Wanneer je gasten op het terras wil laten roken, mag dat, mits één zijde van het terras open is. Een vaste ruimte (serre) buiten geldt niet als terras. Gasten mogen hier dus ook niet roken. Ook in een overdekt winkelcentrum mag op het terras niet gerookt worden.
Wanneer je iemand in jouw bedrijf ziet roken, moet je die persoon aanspreken en hem vragen zich te houden aan jouw rookbeleid. Dat zijn reactieve maatregelen. Wil je nog eens oefenen met hoe je dit het beste kunt doen? Ga dan naar les 3 en bekijk het filmpje ‘openlijke regelovertreding’ nog een keer.
Oefenvragen
Wat is een effect van een promillage van 2 bij iemand die drinkt?
- Ademhaling versnelt.
- Meer eetlust.
- Rood en gezwollen gezicht.
Wat is het belangrijkste verschil tussen een slijterij en een horecabedrijf?
- Een slijterij heeft een ruim assortiment aan dranken, een horecabedrijf niet.
- Een slijterij mag klanten niet terplekke de drank op laten drinken, een horecabedrijf wel.
- Een slijterij heeft meer aandacht voor de kwaliteit van drank dan een horecabedrijf.
- Een slijterij trekt alle doelgroepen aan, een horecabedrijf richt zich op één doelgroep.